Soorten schildklierkanker

Schildklierkanker, ook wel schildkliercarcinoom genoemd, is een kwaadaardige tumor van de schildklier.

Het ziekteverloop bij de verschillende soorten schildklierkanker is afhankelijk van het type carcinoom, het tumorstadium (zoals omvang en eventuele uitzaaiingen) de differentiatiegraad. De term differentiatiegraad wordt gebruikt om aan te geven in welke mate de kankercellen lijken op gezonde cellen van het type weefsel waarin deze kankercellen zich ontwikkelen en hoe deze zich zullen gaan gedragen. Kankercellen die sterk lijken op gezonde cellen van het oorspronkelijke weefsel waarin zij zich ontwikkeld hebben, worden goed gedifferentieerd genoemd; deze kankercellen groeien over het algemeen langzaam. Naarmate kankercellen slechter gedifferentieerd zijn, is de neiging om snel te groeien groter. Ongedifferentieerde kankercellen vertonen geen enkele gelijkenis met het oorspronkelijke weefsel en gedragen zich zeer agressief.
Hoe beter schildklierkankercellen gedifferentieerd zijn, dus lijken op normale schildkliercellen, hoe groter hun vermogen om jodium op te nemen en het eiwit thyreoglobuline (Tg) te produceren.

Papillaire en folliculaire schildklierkankercellen zijn goed gedifferentieerd en zijn dus meestal goed in staat jodium op te nemen. Daardoor zijn deze soorten schildklierkanker geschikt voor (na)behandeling met radioactief jodium. Daarnaast kunnen deze schildklierkankercellen net als gezonde schildkliercellen thyreoglobuline produceren; dit eiwit is een tumormarker die van grote waarde is bij de follow-up van schildklierkanker.

Papillair schildkliercarcinoom

Het papillair schildkliercarcinoom is veruit de meest voorkomende vorm van schildklierkanker. Het ontstaat uit de follikelcellen van de schildklier (papil = ‘verhevenheid’). Dit type tumor is goed gedifferentieerd en groeit langzaam. Uitzaaiingen komen niet vaak voor, maar treden vaker op bij jongeren dan bij ouderen. Als er sprake is van uitzaaiingen, zullen deze over het algemeen eerst ontstaan in de lymfeklieren en in een later stadium in de longen. De prognose van papillair schildkliercarcinoom is zeer goed: de gemiddelde 10-jaarsoverleving is meer dan 90%. Leeftijd speelt hier wel een rol: bij kinderen en jongvolwassenen is de prognose uitstekend, ook als er uitzaaiingen zijn; bij ouderen zijn de vooruitzichten iets minder gunstig.

Folliculair schildkliercarcinoom

Het folliculair schildkliercarcinoom komt iets minder vaak voor dan het papillair schildkliercarcinoom. Mensen met de ziekte van Cowden hebben een sterk verhoogd risico op het ontstaan van deze vorm van schildklierkanker. Folliculair schildkliercarcinoom ontstaat, zoals de naam al aangeeft, uit de follikelcellen van de schildklier en is goed gedifferentieerd. Dit type tumor groeit langzaam en heeft de neiging zich vooral via de bloedbaan uit te zaaien naar longen en botten. De prognose van folliculair schildkliercarcinoom is goed, maar de gemiddelde 10-jaarsoverleving ligt met ongeveer 70% lager dan bij papillair schildkliercarcinoom.

Medullair schildkliercarcinoom

Het medullair schildkliercarcinoom is een zeer zeldzame vorm van schildklierkanker. Het ontstaat niet uit de follikelcellen maar uit de tegen de follikelcellen aan gelegen C-cellen (ook wel parafolliculaire cellen genoemd); dit zijn cellen die geen schildklierhormoon produceren maar het hormoon calcitonine. Medullair schildkliercarcinoom is minder goed gedifferentieerd dan papillair en folliculair schildkliercarcinoom. Het kan zich uitzaaien naar de lymfeklieren en via de bloedbaan naar longen, lever en botten. Ongeveer 25% van de gevallen van medullair schildkliercarcinoom treedt op als onderdeel van het (erfelijke) MEN-2-syndroom (Multipele Endocriene Neoplasie). Dit type schildklierkanker is weliswaar gedifferentieerd, maar omdat het niet ontstaat uit schildklierhormoonproducerende cellen maar de C-cellen van de schildklier is het meestal niet gevoelig voor behandeling met radioactief jodium.
Meer dan de helft van de mensen met medullair schildkliercarcinoom heeft al uitzaaiingen op het moment dat de ziekte ontdekt wordt. Als er nog geen uitzaaiingen aanwezig zijn, ligt de gemiddelde 10-jaarsoverleving van medullaire schildklierkanker op ongeveer 70%; als die er wel zijn is de 10-jaarsoverleving slechts 20%.

Anaplastisch schildkliercarcinoom

Het anaplastisch schildkliercarcinoom is, net als het medullair schildkliercarcinoom, erg zeldzaam. Dit type tumor ontstaat uit de follikelcellen. Het is ongedifferentieerd en gedraagt zich zeer agressief: het groeit erg snel, groeit in in omliggend weefsel en zaait bijzonder snel uit. Vermoed wordt dat het anaplastisch schildkliercarcinoom kan ontstaan uit een langer bestaand en onbehandeld papillair of folliculair carcinoom. De anaplastische kankercellen nemen geen jodium op en zijn dus niet gevoelig voor behandeling met radioactief jodium. Deze vorm van schildklierkanker komt voornamelijk voor bij ouderen. De prognose is slecht: de gemiddelde 10-jaarsoverleving is minder dan 5%.

Overige soorten schildklierkanker

Hürthle-celcarcinoom

Hürthle-celcarcinoom is een uiterst zeldzame, gedifferentieerde vorm van schildklierkanker waarover (nog) niet veel bekend is. Hürthle–cellen ontstaan uit folliculaire schildkliercellen en kunnen zich ontwikkelen tot zowel een goedaardige als een kwaadaardige tumor (respectievelijk adenoom en carcinoom). Hoewel het Hürthle-celcarcinoom wordt gezien als een agressievere variant van folliculair schildkliercarcinoom, zijn er aanwijzingen dat dit een geheel op zichzelf staande vorm van schildklierkanker is. Deze ontstaat veelal op latere leeftijd (na het 50e levensjaar), kan ingroeien in omliggend weefsel en kan uitzaaien naar onder andere lymfeklieren en botten. De prognose is afhankelijk van onder andere de aanwezigheid van uitzaaiingen en de mate waarin de tumor in omliggend weefsel geïnfiltreerd is, maar lijkt over het algemeen vergelijkbaar met die van folliculair schildkliercarcinoom.

Lymfoom (primair schildklierlymfoom)

Een andere extreem zeldzame vorm van schildklierkanker is het primaire schildklierlymfoom. Een lymfoom is een aandoening waarbij lymfocyten (een bepaald type witte bloedcellen) zich in het lymfestelsel ontwikkelen tot kwaadaardige cellen. Het primair schildklierlymfoom ontstaat in de lymfocyten in de schildklier en veroorzaakt een snelle vergroting van de gehele schildklier (struma). Deze vorm van schildklierkanker ontstaat veelal bij ouderen, en mensen met de ziekte van Hashimoto hebben een verhoogd risico op het krijgen van een schildklierlymfoom. Er zijn verschillende vormen van schildklierlymfoom; de prognose is afhankelijk van het type, maar over het algemeen zeer goed.